Προσεγγίσεις στη θυσία των 118

Δευτέρα, 28 Νοέμβριος 2016 20:06 | | E-MAIL ΕΚΤΥΠΩΣΗ

(Ομιλία που εκφωνήθηκε το Σάββατο, 26/11/2016 και ώρα 6:00 μ.μ. στη γιορτή μνήμης και τιμής, την οποία διοργάνωσε ο Δήμος Σπάρτης στο Πνευματικό Κέντρο στο ισόγειο της Δημόσιας Βιβλιοθήκης)
Αϊτός στον ήλιο πέταξε, μ' ολόχρυσες φτερούγες
απάνω απ' τον Ταΰγετο κι απάνω από τη Μάνη
κι αποβραδίς εκούρνιασε στο δόλιο Μονοδένδρι
εκεί που πέσαν εκατόν δέκα οκτώ λεβέντες.
Βάγια σούρνει στη μύτη του κι αστέρια στα φτερά του
φωνές και χαιρετίσματα σούρνει στ' ακρόνυχά του.
Βάζουν μάνες τα κλάματα και σείστει ο κάτου κόσμος.
- Πάψτε μάνες τα κλάματα,πάψτε τα μοιρολόγια
τι πέφτουν τ' άνθια των δεντρών σκίζουνται τα λιθάρια
κι απάνω στον Ταΰγετο είν' κι άλλα παλικάρια.
Η 26η Νοεμβρίου 1943 είναι μαύρη ημέρα για τη Σπάρτη. Ανήμερα της γιορτής του Πολιούχου Αγίου μας του Οσίου Νίκωνος του Μετανοείτε, οι Γερμανοί κατακτητές εκτέλεσαν στη θέση Μονοδένδρι, ως αντίποινα, 118Έλληνες πατριώτες, που ήταν στην πλειονότητά τους Σπαρτιάτες.
Σαν κεραυνός έπεσε το θλιβερό μαντάτο στους συγγενείς, στους φίλους, στη σπαρτιατική κοινωνία. Θρήνος και οδυρμός παντού. Η Σπάρτη μαυροφορέθηκε. Κάθε σπίτι και νεκρός. Ο ανθός της πόλης, οι άνθρωποι που μετά την απελευθέρωση θα αποτελούσαν το προζύμι για ένα καλύτερο μέλλον, χάθηκαν εκείνη την αποφράδα ημέρα,χτυπημένοι από τα ναζιστικά βόλια. Ανάμεσα τους ο διευθυντής της Εθνικής Τράπεζας Σπάρτης Ζερβομπεάκος, οι δικηγόροι Φικιώρης, Σάλμας, Αλεμαγκίδης και Θεοφίλης, οι καθηγητές Χίος, Παπαδάκος και Κουτρουμάνος, οι δημοσιογράφοι Τριήρης και Γκουζούλης, επαγγελματίες, άνθρωποι του μόχθου, τσοπάνηδες, αλλά και μία γυναίκα η Βασιλική Μαρινάκη.
Ένα φριχτό χαρακτηριστικό γνώρισμα αυτού του αποτρόπαιου ομαδικού εγκλήματος, που σημάδεψε ανεξίτηλα τη νεότερη Σπάρτη, είναι το γεγονός ότι εκτελέστηκαν 19 αδέλφια και δυο πατεράδες. Συγκεκριμένα: οι τέσσερις αδελφοί Δημοσθένης, Ιωάννης, Σωκράτης και Παρασκευάς Τζιβανόπουλοι. Τα 3 αδέλφια Δημήτρης, Ζαχαρίας και Ιωάννης Αλεμαγγίδης, ο πατέρας Ευάγγελος Παπαστάθης και οι δυο γιοι του Νικόλαος και Εμμανουήλ, τα 2 αδέλφια Παναγιώτης και Γεώργιος Μπλάθρας, ο πατέρας Νικόλαος Κεχαγιάς και τα δυο του παιδιά Ηλίας και Ευάγγελος, τα αδέλφια Λεωνίδας και Αντώνιος Τριήρης, Γεώργιος και Δημήτριος Σταυράκος, Παναγιώτης και Σαράντος Ανδριτσάκης. Η Ιωάννα Τσάτσου έγραψεστα «Φύλλα Κατοχής»:
«΄Ολη η Σπάρτη μοιρολογάει. Αν είχε καεί ολόκληρη θάταν λιγώτερο το κακό».
Ας γυρίσουμε, όμως, δυο χρόνια πίσω για να σχηματίσουμε στο μυαλό μας τη λεγόμενη «μεγάλη εικόνα». Ο ελληνικός στρατός, στο αλβανικό μέτωπο, εξακολουθεί να κατατροπώνει τα ιταλικά φασιστικά στρατεύματα, η μάχη των οχυρών έχει τελειώσει, μετά την ηρωική ελληνική αντίσταση, με νίκη των Γερμανών και ο στρατηγός Τσολάκογλου έχει υπογράψει την συνθηκολόγηση. Στις 3 Απριλίου 1941 ο βασιλιάς Γεώργιος με την κυβέρνησή του αναχωρούν από την Αθήνα για την Κρήτη, ενώ οι Γερμανοί προελαύνουν ακάθεκτοι προς την πρωτεύουσα της Ελλάδος. Παντού επικρατεί χάος και παράλυση. Στις 27 Απριλίου τα ναζιστικά στρατεύματα εισέρχονται σε μια σχεδόν άδεια Αθήνα, αφού οι κάτοικοί της έμειναν πεισματικά κλεισμένοι στα σπίτια τους. Η ύψωση της γερμανικής σημαίας με την σβάστικα στην Ακρόπολη σηματοδότησε την έναρξη της τριπλής κατοχής (Γερμανών-Ιταλών-Βουλγάρων), που άρχισε στα τέλη Μαΐου με την πτώση της Κρήτης και τον διορισμό της πρώτης κατοχικής κυβέρνησης με πρωθυπουργό τον Γεώργιο Τσολάκογλου.
Η απομύζηση των αγαθών, των πόρων και των αποθεμάτων από τις κατοχικές δυνάμεις, που καταδίκασε την ελληνική οικονομία σε απόλυτο μαρασμό και τους Έλληνες σε θανάσιμη πείνα, η καταστροφή κάθε λογής υποδομής, η απάλειψη κάθε ίχνους ελευθερίας, η τρομοκρατία, οι φυλακίσεις, οι εκτοπίσεις, τα βασανιστήρια και οι εκτελέσεις, σε συνδυασμό με τις προσπάθειες αφελληνισμού περιοχών της σκλαβωμένης πατρίδας συνέθεσαν την ελληνική εικόνα της ναζιστικής νέας τάξης πραγμάτων. Μαύρη καταχνιά σκέπασε την πατρίδα μας.
Και να, μέσα στο σκοτάδι αστράφτει ένα φως. «Κι άξαφνα.» γράφει ο Νικηφόρος Βρεττάκος « Είμαστε κάποτε Έλληνες. Τι είμαστε τώρα; Είναι η πρώτη φωνή. Την ακούν οι Έλληνες και σηκώνονται όρθιοι. Πεινασμένοι, ρακένδυτοι, σηκώνονται όρθιοι οι Έλληνες. Τα μάτια τους λάμπουν. Ποιος είναι; Τι θέλει αυτή η φωνή; Σωπάστε ν’ ακούσουμε. Εδώ Φιλική Εταιρεία! Εδώ Σαλαμίνα! Ιερός Λόχος εδώ! Εδώ Μεσολόγγι! Και να που σε λίγο τα παιδιά τραγουδάνε τις νύχτες, παίζουν αρμόνικες, γράφουν στους τοίχους. Και να που σε λίγο γρηγορούνε οι φύλακες, γρηγορούνε πηγαινοέρχονται από καρδιά σε καρδιά, από πόρτα σε πόρτα, οι Έλληνες φύλακες. Ελευθερία ή Θάνατος!».
Τον Μάη του 1941 οι νεαροί φοιτητές Μανώλης Γλέζος και Λάκης Σάντας, ριψοκινδυνεύοντας τη ζωή τους, ανεβαίνουν στον ιερό βράχο της Ακρόπολης και κατεβάζουν τη μιαρή σβάστικα. Το φθινόπωρο ιδρύονται οι πρώτες αντιστασιακές οργανώσεις και μια απ’ αυτές η ΠΕΑΝ (Πανελλήνιος Ένωσις Αγωνιζόμενων Νέων), που είχε αρχηγό τον αξιωματικό της αεροπορίας Κωστή Περρίκο, ανατινάζει τα γραφεία της φιλοναζιστικής ΕΣΠΟ. Στις 27 Σεπτεμβρίου 1941 ιδρύεται στην κατεχόμενη Αθήνα, με πρωτοβουλία του ΚΚΕ, το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ), στο οποίο συμμετέχουν και τακόμματα: Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδος (ΣΚΕ), Αγροτικό Κόμμα Ελλάδος (ΑΚΕ) και Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας (ΕΛΔ). Το ΕΑΜ σύντομα αναδεικνύεται στην πιο μαζική αντιστασιακή οργάνωση και τον Φεβρουάριο του 1942 συγκροτεί το στρατιωτικό του σκέλος τον ΕΛΑΣ (Εθνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός) και την οργάνωση νεολαίας ΕΠΟΝ.
Στην Εθνική Αντίσταση κατά των ξένων κατακτητών έλαβε μέρος η πλειοψηφία του ελληνικού λαού, που εμπνεόταν ακόμα από τον νικηφόρο απόηχο του ελληνοϊταλικού πολέμου στη Πίνδο και τα βουνά της Αλβανίας. Απ’ αυτό το πανηγύρι της Λευτεριάς δεν ήταν δυνατόν να λείψουν τα άξια παιδιά της γης του Λεωνίδα και των τριακοσίων. Άλλοι στελεχώνουν το πολιτικό τμήμα του ΕΑΜ κι άλλοι, οι πιο τολμηροί που το ’λεγε η καρδούλα τους, βγαίνουν αντάρτες στο βουνό με τον ΕΛΑΣ.
Οι κατακτητές για να αντιμετωπίσουν την Εθνική Αντίσταση, που θεριεύει μέρα με τη μέρα, αποφασίζουν τη συγκρότηση των προδοτικών ταγμάτωνασφαλείας, των γερμανοτσολιάδων, οι οποίοι τυφλωμένοι από το αντικομμουνιστικό τους μένος και παραδομένοι στην προσωπική τους ιδιοτέλεια δεν διστάζουν να συνεργαστούν με τους δυνάστες της Ελλάδας και να στραφούν εναντίον των αδελφών τους που πολεμούν για τη λευτεριά και την ανεξαρτησία του τόπου τους. Είναι αυτοί οι Εφιάλτες που θα φορέσουν την κουκούλα του καταδότη και θα οδηγήσουν τους Γερμανούς στα σπίτια των πατριωτών, για να τους συλλάβουν και να τους σύρουν ως ομήρους στα μπουντρούμια.
Στις 22 και 23 Οκτωβρίου του 1943, οι ναζήδες καθοδηγούμενοι από τους δωσίλογους προδότες, που ντρόπιασαν το όνομα της Σπάρτης, προχώρησαν σε μαζικές συλλήψεις όλων των οργανωμένων ή και συμπαθούντων το ΕΑΜ Σπαρτιατών. Οι 450 συλληφθέντες οδηγούνται στις φυλακές της Τρίπολης με σκοπό να φοβηθούν οι αντάρτες και να σταματήσουν τη δράση τους εναντίον των κατακτητών.
Η ιστορία επαναλαμβάνεται με τραγικά όμοιο τρόπο. Πριν από 122 χρόνια οι Τούρκοι είχαν φυλακίσει στην Τριπολιτσά τους προεστούς και τους δεσποτάδες του Μοριά, για να υποχρεωθούν οι Έλληνες να σταματήσουν την Επανάσταση του 1821. Ευτυχώς που ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και οι άλλοι οπλαρχηγοί δεν υπάκουσαν στον τούρκικο εκβιασμό, συνέχισαν την Επανάσταση και μας χάρισαν την πολυπόθητη τη Λευτεριά, αυτήν που όπως γράφει στον «Ύμνο στην Ελευθερία» ο Διονύσιος Σολωμός είναι: «απ’ τα κόκαλα βγαλμένη των Ελλήνων τα ιερά».
Έτσι και τώρα. Στις 25 Νοεμβρίου οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ Πάρνωνος στήνουν ενέδρα στο Μονοδέντρι, υπακούοντας στην παρότρυνση του Στρατηγείου της Μέσης Ανατολής οι αντιστασιακές δυνάμεις να πλήττουν συνεχώς του Γερμανούς. Δύο διμοιρίες ανταρτών με επικεφαλής τους Παρασκευά Λεβεντάκη καιΘεόδωροΠρεκεζέ, στήνουν ενένδρα στο Μονοδένδρι και κτυπούν μια φάλαγγα τεσσάρων αυτοκινήτων, που κατεβαίνουν από την Τρίπολη προς την Σπάρτη, καταστρέφοντας πλήρως 3 απ’ αυτά και σκοτώνοντας 11 Γερμανούς στρατιώτες. Η αντίστροφη μέτρηση για την εκτέλεση των έγκλειστων Σπαρτιατών έχει αρχίσει.
Κάποιοι από τότε και στα κατοπινά χρόνια προσπάθησαν να «φορτώσουν» την ευθύνη για τη σφαγή των 118 σ΄ αυτήν την επιθετική ενέργεια του ΕΛΑΣ. Όλα, όμως, τα υπάρχοντα στοιχεία συνηγορούν στο γεγονός ότι, η δύστηνη μοίρα των φυλακισμένων Σπαρτιατών, ήταν προαποφασισμένη κι απλά έλειπε η αφορμή. Τις προηγούμενες μέρες οι συγγενείς τους έκαναν ό,τι περνούσε από το χέρι τους για να πετύχουν την απελευθέρωσή τους, αλλά ματαίως.
«Την προηγούμενη της τραγικής εκτελέσεως», δήλωσε αργότερα η Πότα Βουλούκου, αδελφή του εκτελεσμένου Πέτρου, «ο Γερμανός διοικητής της Γκεστάπο Τριπόλεως ταγματάρχης Μπόσελ μάς είπε στο γραφείο του, όπου πήγαμε μαζί με τη Φανή Κουτσονικόλη: - Έχετε πολλούς εχθρούς. Οι κατηγορίες και οι αποκαλύψεις που μας έδωσε το Ελληνικό Φρουραρχείο Σπάρτης (σ.σ. το δωσίλογο Τάγμα Ασφαλείας «Λεωνίδας») είναι σοβαρές και οι δικοί σας δεν πρόκειται να βγουν. Μην ελπίζετε... ».
Ο Μιμίκος Τζιβανόπουλος, πατέρας των τεσσάρων συλληφθέντων αδελφών είχε καταθέσει αίτηση προς τη γερμανική διοίκηση Σπάρτης για να αποφυλακιστούν τα παιδιά του, αλλά οι κυνικοί Γερμανοί αντί άλλης απαντήσεως του δίνουν το έγγραφο του εθνοπροδότη Λεωνίδα Βρεττάκου στο οποίο αναγράφονταν μεταξύ άλλων τα εξής: «...Απαντα τα εν αιτήσει του πατρός των αναφερόμενα είναι ψευδέστατα και οι τέσσεροι υιοί του όχι μόνον δεν πρέπει να απολυθούν εκ των φυλακών Τριπόλεως ένθα κρατούνται, απεναντίας δε απορούμεν πως ούτοι μέχρι σήμερον δεν έχουν εκτελεσθή».
Το πλέον απάνθρωπο, που δεν το συλλαμβάνει ο ανθρώπινος νους, ήταν αυτό που έκαναν, οι ναζήδες και οι συνεργάτες τους, στην τραγική μητέρα Ελένη Τζιβανοπούλου. Σαν έφτασε απελπισμένη στη γερμανική διοίκηση Τριπόλεως, παρακαλώντας για να γλιτώσει τα παιδιά της, εκείνα τα ανθρωπόμορφα κτήνη της πρότειναν να διαλέξει έναν από τους τέσσερις. Κι αυτή μη μπορώντας να διαλέξει κάποιον, άφησε να θυσιαστούν όλοι τους. Μα σάλεψε το μυαλό της. Μετά το φονικό, τριγυρνούσε απελπισμένη στον τόπο της εκτέλεσης των τεσσάρων παιδιών της και για πολύ καιρό έστρωνε το πρωί τα κρεβάτια των γιων της και τα ξέστρωνε το βράδυ. Πήγαινε, ακόμα, στο νεκροταφείο της Σπάρτης φαγητό, το άφηνε στον τάφο τους και το έτρωγαν οι πεινασμένοι. Αργότερα, όταν συνήλθε κάπως, όλα της τα υπάρχοντα τα δώρισε στο Αρεταίειο νοσοκομείο, όπου υπάρχει ακόμα και σήμερα η πτέρυγα Τζιβανόπουλου.
Γι’ αυτήν την πονεμένη μάνα θα γράψει ένα συγκινητικό ποίημα το 1969, ο εξόριστος στο Παρθένι της Λέρου Σταύρος Ψιμογεράκης, που βάζει στο στόμα της αυτά τα λόγια:
Πάρτε τους και τους τέσσερους
χαλάλι της πατρίδας μας
της λευτεριάς της ακριβής
να γίνουν ηλιαχτίδα.

Το ολοκαύτωμα των 118 έχει στιγμές αρχαίας τραγωδίας και ηρωικού μεγαλείου. Λίγο πριν να δοθεί το σύνθημα της σφαγής τους, ο γιατρός Χρήστος Καρβούνης, που καταγόταν από την Αράχωβα και είχε σπουδάσει στη Γερμανία, προσπάθησε να διασώσει τα ανήλικα παιδιά που βρίσκονταν στις γραμμές των προς θυσίαν προβάτων, επιδεικνύοντας υψηλό ανθρωπισμό και αυτοθυσία, αλλά οι Γερμανοί ήταν ανένδοτοι. Έτσι ο Καρβούνης προτίμησε να πεθάνει μαζί με τους συγκρατούμενούς του, επιλέγοντας τον δοξασμένο θάνατο από την ατιμασμένη ζωή.
Την αυλαία την έκλεισε με τη βροντερή όλο φλόγα φωνή του ο δικηγόρος και φιλελεύθερος πολιτικός Γιώργος Γιατράκος, που στράφηκε προς τους συντρόφους του και τους εγκαρδίωσε εκείνες τις τελευταίες στιγμές μιλώντας τους για το ’21, για τη σκλαβιά, για το νέο ’21. Για τους προδότες που τους παρέδωσαν στα χέρια των Γερμανών. Τούς λέει να είναι περήφανοι που δίνουν τη ζωή τους για την υπόθεση της λευτεριάς, της πατρίδας και της καινούριας ζωής που θ’ ανθίσει από το αίμα τους. Η πένα του Νότη Περγιάλη τον βάζει να κλείνει την τελευταία, την επιθανάτια ομιλία του, μ’ αυτά τα συγκλονιστικά λόγια: «Εκεί πέρα κάτου από τις κορφές του Ταΰγετου είναι η όμορφη Σπάρτη. Τα πορτοκάλια κοκκινίζουνε στις πορτοκαλιές. Ο Ευρώτας κυλάει τα νερά του στους αιώνες. Ο Ταΰγετος ρίχνει τη σκιά του στο δοξασμένο άστυ. Μα η ατείχιστη πόλη έπεσε. Σήμερα στους δρόμους της περπατάνε Εφιάλτες αγκαλιά με τους ξενόγλωσσους βάρβαρους. Κι εμείς εδώ, λίγοι, πολύ λίγοι, για να υπερασπιστούμε την τιμή της. Δεν είμαστε ούτε καν 300. Είμαστε 118, χωρίς ασπίδες και δόρατα, μα πεθαίνουμε με την ψυχή του Λεωνίδα. ΟΠΟΙΟΣ ΠΕΡΑΣΕΙ ΑΣ ΤΟ ΕΙΠΕΙ ΣΤΗ ΣΠΑΡΤΗ!». (Νότη Περγιάλη, Χωρίς ασπίδες και δόρατα)
Το χώμα του Μονοδενδριού βάφτηκε κόκκινο από το αίμα των αθώων θυμάτων του ναζισμού. Ήταν Παρασκευή μεσημέρι, 26 Νοεμβρίου 1943.
«Ως εξιλεαστικόν μέτρον διά την δειλήν και επίβουλον επίθεσιν ανταρτών εις γερμανικήν φάλαγγα αυτοκινήτων εις τον δρόμον Τριπόλεως - Σπάρτης την 25η Νοεμβρίου 1943, εξετελέσθησαν οι κάτωθι...». Αυτή ήταν η επαίσχυντη ανακοίνωση της γερμανικής στρατιωτικής διοίκησης Πελοποννήσου, την οποία συνόδευε ο κατάλογος με τα 100 ονόματα των εκτελεσθέντων πατριωτών. Οι 18 πατριώτες, που έπεσαν στα χέρια των Γερμανών καθ’ οδόν προς τον τόπο του μαρτυρίου, θα προστεθούν αργότερα στον κατάλογο του ολοκαυτώματος. Η εκτέλεση των 118 στο Μονοδένδρι ήταν η πρώτη μεγάλη μαζική σφαγή στον Μοριά. Θα ακολουθήσουν κι άλλες εξίσου φοβερές και ακόμη φοβερότερες στην περιοχή και σ’ όλη τη χώρα. Σε 50.000 υπολογίζονται όσοι σκοτώθηκαναπό τα στρατεύματα κατοχήςκατά το χρονικό διάστημα 1941-44.
Μετά την απελευθέρωση τα ερωτήματα ποιοι σκότωσαν τους 118, ποιοι συνέταξαν και παράδωσαν στους Γερμανούς τους μακάβριους καταλόγους, ποιοι φορώντας μάσκες οδηγούσαν τους ναζί δεν έμειναν αναπάντητα. Έγιναν κάποιες ανακρίσεις, υπήρξαν καταθέσεις ταγματασφαλιτών, που αποκαλύπταν τους συνεργούς του ανείπωτου εγκλήματος. Με ονοματεπώνυμα! Μα κανένας, τελικά, δεν πλήρωσε για το όλεθρο και τον πόνοπου έσπειρε. Είχαν σπεύσει, άλλωστε, όλοι να υπηρετήσουν τη νέα εξουσία. Ούτε και από τα εκτελεστικά όργανα των ναζί έδωσε κάποιος λόγο για το Μονοδένδρι. Αν και η σφαγή των 118 αποτελούσε στοιχείο στα κατηγορητήρια της Νυρεμβέργης και μάλιστα το υπ’ αριθμόν 1 υπό το γενικό σκεπτικό ότι: «Τ’ αντίποινα αποτελούν μέρος προδιαγεγραμμένου σχεδίου προς τρομοκράτησιν...».
Ο εμφύλιος πόλεμος που ξέσπασε αμέσως μετά την απελευθέρωση, η επακόλουθη στρατιωτική ήττα της Αριστεράς, το σκληρό μετεμφυλιακό καθεστώς εξουσίας, η εφτάχρονη δικτατορία των συνταγματαρχών, ο ψυχολογικός εξαναγκασμός κι εκφοβισμός των συγγενών, η αίσθηση της συλλογικής ευθύνης στους κόλπους της σπαρτιατικής κοινωνίας και άλλα πολλά δεν επέτρεψαν να τιμηθούν όπως τους έπρεπε οι 118.
Οι εντός εισαγωγικών εθνικόφρονες εμπόδιζαν επί χρόνια, μετά τον πόλεμο, την ανέγερση του μνημείου, που υπάρχει σήμερα στον μαρτυρικό τόπο της θυσίας. Όταν, επιτέλους, αυτό κατασκευάστηκε, χρειάστηκε ακόμα και η νυχτερινή του φύλαξη από τους συγγενείς των εκτελεσθέντων για να διασωθεί από τη μανία τους.
Πέρασαν πάνω από τριάντα χρόνια μέχρις ότου να καθιερωθεί ο επίσημος εορτασμός της επετείου της θυσίας τους από τον αείμνηστο Δήμαρχο Σπαρτιατών Γεώργιο Σαϊνόπουλο, που ήταν εκ μητρός συγγενής των Τζιβανοπουλαίων. Αυτό ήταν το πρώτο βήμα.
Το επόμενο βήμα για να αποδοθεί η κατά χρέος πρέπουσα τιμή στους 118 ήρωες του Μονοδενδρίου ήταν η απόφαση του αείμνηστου Δημάρχου Σαράντου Αντωνάκου, που τοποθέτησε το μνημειακό γλυπτό απέναντι από τον Ιερό Ναό του Οσίου Νίκωνος με την πρόθεση να τιμάται στο χώρο αυτό, μετά τη λιτανεία,η υπέρ πατρίδος θυσία τους, κάτι που παραμένει για όλους μας ανεκπλήρωτη οφειλή.
Και τέλος, η γενναία απόφαση του σημερινού Δημάρχου κου Ευάγγελου Βαλιώτη να καθιερώσει την σημερινή εκδήλωση μνήμης και τιμής των 118.
Η ύβρις κατά της μνήμης των 118, δυστυχώς, συνεχίζεται και στις μέρες μας. Τα τελευταία χρόνια, μέσα στη σύγχυση που έχει προκαλέσει η πολύπλευρη κρίση που μαστίζει τη χώρα μας, κάποιοι νεόκοποι «ιστορικοί», προσπαθούν να ξαναγράψουν την ιστορία της Εθνικής μας Αντίστασης, παραποιώντας κι ερμηνεύοντας τα γεγονότα με καθαρά ιδιοτελείς ιδεολογικοπολιτικούς όρους. Κατ’ αυτούς όσοι πολέμησαν κι αντιστάθηκαν στον κατακτητή έπραξαν ολέθριο λάθος, οι συνεργάτες των ναζί ήταν εθνικόφρονες και ό,τι έκαναν το έκαναν για το καλό μας, τα γερμανικά αντίποινα ήταν αποτέλεσμα της δράσης των ανταρτών κι αν αυτοί ήταν φρόνιμοι τότε τίποτα δεν θα συνέβαινε, οι κατοχικές κυβερνήσεις των δωσίλογων εργάστηκαν για το συμφέρον του έθνους, ο Τσολάκογλου ήταν ήρωας και στους ταγματασφαλίτες αξίζουν τιμές γιατί πολέμησαν κατά των κομμουνιστών. Ο ανορθολογισμός παρόμοιων προσεγγίσεων, ανεξαρτήτως όλων των άλλων αντιϊστορικών στοιχείων που περιέχουν, είναι πασιφανής. Στην ακρότατη συνέπειά του μπορεί να πάρει την απόλυτη μορφή πως κακώς υπήρξε η Εθνική Αντίσταση! Όσο για το πόσο «νέα» είναι αυτή η «ιστορική» προσέγγιση, αρκεί να θυμηθούμε ότι την πατρότητά της την έχουν οι ίδιοι οι ναζί κατακτητές, οι δωσίλογοι της κατοχής και οι μεταπολεμικοί έμποροι της εθνικοφροσύνης. Αυτό τα λέει όλα.
Για να δείξουμε την ιστορική αναλήθεια αυτών των ανήκουστων και προκλητικών αιτιάσεων ας πάρουμε μόνο την περίπτωση της επιχειρούμενης «δικαίωσης» των ταγμάτων ασφαλείας, για να διαπιστώσουμε με αδιάσειστα ιστορικά τεκμήρια το μέγεθος της διαστρέβλωσης, που επιχειρείται απ’ αυτούς τους κατ΄ εντολήν ιστορικούς αναθεωρητές.
Κατ’ αρχάς πρέπει να γνωρίζουμε και το γνωρίζουμε πολύ καλά,ότι τα τάγματα αυτά ήταν οργανικό τμήμα των κατοχικών στρατευμάτων. Χωρίζονταν σε ευζωνικά και εθελοντικά τάγματα και οι γενικοί διοικητές τους ήταν οι ανώτεροι αρχηγοί των Ες-Ες και της γερμανικής αστυνομίας στην Ελλάδα οι υπάνθρωποι Γιούργκεν Στρούπ και Βάλτερ Σιμάνα.
Επιπλέον, όλες οι αντιστασιακές οργανώσεις ακόμα κι αυτές που ήσαν αντίθετες με το ΕΑΜ, η εξόριστη ελληνική κυβέρνηση και οι σύμμαχοι θεωρούσαν, ομοφώνως και χωρίς ενδοιασμούς, αυτούς τους κατάπτυστους συνεργάτες των Γερμανών ως προδότες του έθνους και της πατρίδας. Στη «Συμφωνία της Καζέρτας», στις 26 Σεπτεμβρίου 1944, άρθρο 5, αναφέρεται το εξής: «Τα τάγματα ασφαλείας θεωρούνται ως όργανα του εχθρού. Θα χαρακτηρισθούν ως εχθρικοί σχηματισμοί, εκτός εάν παραδοθούν.»
Σε διακήρυξη, εξάλλου, μεταξύ ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, ΕΔΕΣ, ΕΚΚΑ, Στρατιωτικής Διοίκησης Αιγύπτου και Συμμαχικής Αποστολής εν Ελλάδι αναφέρονται τα ακόλουθα: «Θεωρούν όλους όσοι κατετάγησαν εις τα οργανωθέντα υπό της κυβερνήσεως Ράλλη, εξοπλισθέντα και καθοδηγούμενα υπό των κατακτητών σώματα ειδικής ασφάλειας, τάγματα ευζώνων και χωροφυλακήν και παν άλλον παρόμοιον δημιούργημα των κατακτητών και του Ράλλη ως εχθρούς του έθνους, εγκληματίας πολέμου υπολόγους εις αυτό δια πράξεις προδοσίας.».
Και στην ανακοίνωση του σχηματισμού εξορίστου εθνικής κυβερνήσεως υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου τονίζεται: «Αλλά υπάρχουν και σκιαί. Υπάρχουν πρώτον τα τάγματα ασφαλείας. ‘Ελληνες ετέθησαν εις την υπηρεσίαν των κατακτητών εναντίον Ελλήνων. Το Εθνικόν Συνέδριον του Λιβάνου κατήγγειλε τα τάγματα ασφαλείας. Και η κυβέρνησις της Εθνικής Ενώσεως, σήμερον, επαναλαμβάνει την καταδίκην των. Η ύπαρξις ενόπλων σωμάτων υπό οιονδήποτε όνομα εις την υπηρεσίαν του εχθρού αποτελεί έγκλημα κατά της πατρίδος. Παραγγέλομεν εις τους άνδρας των ταγμάτων ασφαλείας όπως εγκαταλείψουν αμέσως τας θέσεις των.». Και βρίσκονται, αλίμονο, μετά ταύτα κάποιοι κατ’ όνομα «Έλληνες», που γράφουν στα τσιμεντένια στηθαία των δρόμων: «Τιμή στα τάγματα ασφαλείας».
Για τούτο το όψιμο φαινόμενο της αμφισβήτησης της Ιστορίας μας έγραφε, στις 27 Φεβρουαρίου 2014, ο συμπατριώτης μας ιστορικός συγγραφέας Σαράντος Καργάκος με θέμα «Αποδομητική και εποικοδομητική ιστορία»: «Το να αμφισβητείς είναι εύκολο· τονα δημιουργείς είναι δύσκολο. Και το πιο δύσκολο είναι να δημιουργείς παράδοση. Ο περίφημος Άγγλος ναύαρχος Κάννιγκαμ είχε πει: «Για να κατασκευαστεί ένα θωρηκτό χρειάζονται δύο χρόνια. Για να φτιαχτεί μια ναυτική παράδοση απαιτούνται διακόσια χρόνια»!
Βέβαια η παράδοση ωραιοποιεί και συχνά υπερβάλλει. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι ψεύδεται. Όπως έχει πει ξένος ιστορικός, η παράδοση είναι σαν τον ανθοπώλη που μπορεί να ρίχνει χρυσόσκονη στα τριαντάφυλλα, όμως ο θάμνος, η τριανταφυλλιά υπάρχει. Η παράδοση δημιουργεί και τους ποιητικούς μύθους των λαών. Μετά από κάποιο συγκλονιστικό γεγονός η λαϊκή φαντασία οργιάζει. Πλάθει ένα θρύλο ή έναν ποιητικό μύθο. Ο μύθος και όχι το γεγονός θερμαίνει την ψυχή των λαών. Γίνεται υποστασιακή ανάγκη.
Επί αιώνες οι άνθρωποι έζησαν με τους θρύλους και τις παραδόσεις τους. Μπορεί να μην είχαν επιστήμη, είχαν όμως ψυχική πληρότητα. Δεν είχαν τα δικά μας ψυχικά κενά. Κατά τους νεώτερους καιρούς αμφισβητήθηκαν τα πάντα· και όχι πάντα από αγνή επιστημονική έφεση. Κατά τους τελευταίους μάλιστα χρόνους η αμφισβήτηση έγινε δόγμα: «Αμφισβητώ για να αμφισβητώ». Είναι επικίνδυνη αυτή η αποφλοίωση. Ενδέχεται το αποφλοιωμένο φυτό να γίνει ξερό. Έγραφα προ τεσσαρακονταετίας σ’ ένα διδακτικό βιβλίο μου - σημειώνει ο Σαράντος Καργάκος - ότι με την αμφισβήτηση –που τότε είχε γίνει μόδα– απειλούνται ακόμη και οι ποιητικοί μύθοι των λαών.

Δεν ήταν αφελείς οι ναυτικοί μας που διηγούνταν το θρύλο της Γοργόνας, της αδελφής του Μεγαλέξανδρου. Δεν πίστευαν στο «γεγονός»· πίστευαν όμως σ’ ένα βαθύτερο συμβολισμό, σ’ ένα ευρύτερο νόημα. Αν θανατώσουμε αυτούς τους ποιητικούς μύθους, τους θρύλους και τις παραδόσεις, οι λαοί –αν δεν πεθάνουν από κάτι άλλο– σίγουρα θα πεθάνουν από ανία. Γι’ αυτό δεν κατανοώ αυτή την πρόσφατη μανία. Ψέματα το «Κρυφό Σχολειό», ψέματα ο «Χορός του Ζαλόγγου». Δεν υπάρχουν επίσημες μαρτυρίες, μας λένε. Κι όμως μαρτυρίες υπάρχουν. Αλλά ο λαός δεν περίμενε τη μαρτυρία του Στέφανου Κανέλλου για το «Κρυφό Σχολειό», ούτε τη μαρτυρία του Σολωμού, που αφιερώνει τέσσερα τετράστιχα στο χορό του Ζαλόγγου. Ασφαλώς, την πληροφορία ο Σολωμός τηνπήρε 20-24 χρόνια μετά το γεγονός (ίσως κι ενωρίτερα) από το στόμα Σουλιωτών που έζησαν το γεγονός. Ο λαός, όμως, –κι αυτό ανεξάρτητα από τη στάση του Σολωμού– δημιούργησε για το γεγονός τη δική του ποιητική παράδοση. Το να θέλουμε τώρα να αμφισβητήσουμε ότι έγινε χορός, ότι οι Σουλιώτισσες τραγουδούσαν το «Έχε γεια, καημένε κόσμε...», και ότι σε κάθε χορευτική στροφή έπεφτε και από μία στο γκρεμό, είναι τόσο ανόητο όσο και το να πάρει κανείς τη «μεταλαβιά» (έτσι λέει ο λαός τη Θεία Κοινωνία) και να αποδείξει με χημική ανάλυση ότι δεν περιέχει «σώμα και αίμα Κυρίου»!
Υπάρχει πολύ «ψωμί» στην ιστορία μας –πρόσφατη και νεώτερη– για εύκολες αμφισβητήσεις, χρειάζεται, όμως, προσοχή. Η αμφισβήτηση γίνεται μπούμεραγκ. Στη Λακωνία προ ετών αμφισβητήθηκε από κάποιους αυτό που λέγεται ότι είπε ο γερμανομαθής γιατρός Χρήστος Καρβούνης στον Γερμανό αξιωματικό που ήταν επικεφαλής του εκτελεστικού αποσπάσματος που θέρισε τους 118 επιφανείς Σπαρτιάτες στο Μονοδέντρι. Βασικό επιχείρημα των αμφισβητούντων ήταν τούτο: Αφού δεν επέζησε κανείς από τους μελλοθανάτους, πώς ξέρουμε το τι ειπώθηκε ανάμεσα στο Γερμανό αξιωματικό και στον Καρβούνη; Αν κάποιος ξεχώρισε για τη λεβεντιά του, είναι καλό να προβάλλεται το παράδειγμά του για παιδαγωγικούς σκοπούς.
Νομίζω ότι κάποιοι σ’ αυτούς τους κρίσιμους καιρούς είναι απαραίτητο να σοβαρευτούν. Οι νέοι μας έχουν παντελή άγνοια της ιστορίας. Δεν ξέρουν ούτε πότε τελείωσε η Επανάσταση του ’21, ούτε πότε μας επιτέθηκαν οι Γερμανοί. Ας αφήσουμε τις τριβές κι ας φροντίσουμε στη θέση της λεγόμενης αποδομητικής ιστορίας να δημιουργήσουμε μια εποικοδομητική ιστορία. Το χρωστάμε στα παιδιά και στα εγγόνια μας που κολυμπούν στη θάλασσα της ιστορικής άγνοιας.».
Προσυπογράφω την άποψη του κου Καργάκου, συμπληρώνοντας πως όντως δεν έχει σημασία για το μέγεθος της θυσίας τους αν οι 118 μπορεί να ήταν 100 ή 120, όπως δεν έχει σημασία ότι οι 300 του Λεωνίδα στις Θερμοπύλες ήταν λιγότεροι στην τελική φάση της επικής σύγκρουσής τους με τους Πέρσες εισβολείς. Κι ακόμα δεν έχει κανένα νόημα για το μήνυμα του ηρωισμού και της φιλοπατρίαςπου έστειλε με τα τελευταία του λόγια ο Γιώργος Γιατράκος, η αμφισβήτησή τους με το επιχείρημα ποιος τα άκουσε και ποιος τα διέσωσε. Αρκεί να διαβάσει κάποιος τι είπε η σύζυγός του Λίνα μετά την εκτέλεση για να καταλάβει με ποιους ηρωικούςΈλληνες έχουμε να κάνουμε. «Μέσα σ' αυτούς είχα τον άντρα μου και τον αδελφό μου. Είμαι περήφανη γι αυτό. Οι 118 μάρτυρες ήταν οι διαλεκτοί της Εθνικής Αντίστασης στον τόπο μας. Γι’αυτό έξοχα τους ξεχώρισαν μέσα στη νύχτα οι μασκοφορεμένοι προδότες και τους παρέδωσαν στους φασίστες επιδρομείς. Πίστεψαν πως ο λαός θα ήταν αδύνατο ν’ αγωνιστεί και να νικήσει χωρίς αυτούς. Μα γελάστηκαν...».
Θα τελειώσω μ’ ένα παράπονο που πιστεύω πως εκφράζει το σύνολο των Σπαρτιατών. Η Πολιτεία άργησε να τιμήσει τους 118 κι έμεινε αδιάφορη στη διάσωση ιστορικών τεκμηρίων που τους αφορούν. Πριν λίγα χρόνια άφησε να κατεδαφιστεί η οικία-κλινική του ήρωα γιατρού Χρήστου Καρβούνη. Σε άλλη χώρα το κτίριο αυτό θα είχε διασωθεί τόσο για την αρχιτεκτονική του, όσο και για την ιστορική του αξία. Ενδεχομένως να είχε γίνει ένα μουσείο αφιερωμένο στη θυσία των 118 μαρτύρων. Αναρωτιέμαι: Όταν εμείς οι μεγαλύτεροι έχουμε αυτήν τη χλιαρή στάση απέναντι σε κορυφαίες στιγμές της Ιστορίας μας πώς απαιτούμε από τα νέα παιδιά να την γνωρίζουν;
Ακούστε τι έγραψε μια ομάδα από γυμνασιόπαιδα, στα πλαίσια σχολικής εργασίας, προσπαθώντας να εξηγήσει πού οφείλει την ονομασία της η οδός των 118 στην πόλη μας: « Η οδός αυτή πήρε το όνομα της από τη θυσία 118 Σπαρτιατών και Τριπολιτών κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής. Η εκτέλεση τους έγινε ως αντίποινα για την έφοδο που είχαν κάνει σε γερμανικό οχυρό περίπου 58 αντάρτες το προηγούμενο βράδυ στο οχυρό κοντά στον τόπο εκτέλεσης τους, σκοτώνοντας 118 γερμανούς στρατιώτες.». Όχι, δεν φταίνε τα παιδιά. Εμείς φταίμε που τα αφήνουμε ανιστόρητα, εξαφανίζοντας τα ιστορικά στοιχεία που έχουν απομείνει, όπως έγινε με το κτίριο Καρβούνη.
Ο χειρότερος εχθρός της ιστορικής μνήμης είναι η παραίτηση και η αδιαφορία. Λαός χωρίς ιστορική μνήμη είναι λοβοτομημένος λαός έτοιμος να γίνει υποχείριο του κάθε δυνάστη. Το ίδιο επικίνδυνη είναι η παθητική στάση με την οποία αντιμετώπιζουν κάποιοι την επιχειρούμενη παραχάραξη της Ιστορίας μας, αρνούμενοι να πάρουν θέση, περιχαρακωμένοι στην αυταπάτη της ατομικής τους ασφάλειας και της απολίτικης ζωής τους. Σ’ αυτούς απευθύνονται τα λόγια του Ιταλού διανοητή, φιλοσόφου και πολιτικού του Αντόνιο Γκράμσι:«Μισώ τους αδιάφορους. Πιστεύω ότι το να ζεις σημαίνει να εντάσσεσαι κάπου. Όποιος ζει πραγματικά δεν μπορεί να μην είναι πολίτης και ενταγμένος. Η αδιαφορία είναι αβουλία, είναι παρασιτισμός, είναι δειλία, δεν είναι ζωή. Γι’ αυτό μισώ τους αδιάφορους...».
Αιωνία η μνήμη των 118 Μαρτύρων της Ελευθερίας.

Έκθεση εικόνων

ΔΕΙΤΕ ΤΑ ΟΛΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΑΡΘΡΑ
του Ανδρέα Πετρουλάκη
Το κλίκ της ημέρας
του Ανδρέα Πετρουλάκη
oncologists.gr

Πρόσφατα Νέα

Η ΔΙΚΗ ΣΑΣ ΕΙΔΗΣΗ

Στείλτε μας τα δικά σας νέα, φωτογραφίες, σχόλια, σκέψεις, παρατηρήσεις και δείτε τα δημοσιευμένα στο lakonikos.gr και στην ημερήσια εφημερίδα ΛΑΚΩΝΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ
Διεύθυνση e-mail(*)
Μη έγκυρη διεύθυνση e-mail

Περιγραφή(*)
Συμπληρώστε μια περιγραφή για την είδηση σας

Φωτογραφία

Κωδικός Ασφαλείας(*)
Κωδικός Ασφαλείας
Ο κωδικός ασφαλείας είναι λάθος